Oef, dit komt binnen.

Het boek ‘Tussen waan en zin’, geschreven door Brenda Froyen over haar tweede psychose, gevolgd door een tweede depressie, eindigend in woorden van hoop en herstel. En tegelijk wordt aan het begin al aangekondigd dat Brenda enkele weken na het afronden van dit boek een einde aan haar leven maakte.

Dat maakt het boek rauw.

Je leest het verse verdriet over de impact van haar psychose op haarzelf en haar relaties met anderen. Het boek is net afgetypt en Brenda kon het zelf niet meer bewerken. Met beperkte aanpassingen is de tekst nu voor ons te lezen. De enkele herhalingen in de tekst, een passage waar ik even moet zoeken naar de volgorde, bevestigen dit. En waar herhalingen mij meestal irriteren, voel ik mij in dit boek heel dicht bij de schrijfster hierdoor. Ik vraag mij af, waarom schreef je meerdere malen over deze herinnering, of herhaal je deze zin?

Het boek raakt emotioneel en het is ook leerzaam.

Het laat de onmacht van een psychose goed zien, voor de persoon zelf en voor de omgeving. En hoe belangrijk het is om een goed netwerk om je heen te hebben om te herstellen. Zelfs als je, net als Brenda, best een goed netwerk hebt, blijft het een uitdaging, en blijft ook niet iedereen om je heen staan zoals je hoopt.

Het doet me ook nadenken over hoe lastig het is een plek te vinden waar je passende hulp ervaart. Want zelfs Brenda, die zichzelf goed kan uitdrukken, moest lang zoeken voordat ze hulp kreeg waar ze tevreden op terugkijkt. Hoe veel moeilijker is het dan voor mensen die zichzelf minder goed kunnen verwoorden, of niemand in hun omgeving hebben die zich voor hen uitspreekt?

Wat ik zelf leerzaam en nieuw vond aan het boek is hoe Brenda de thema’s van haar wanen gebruikte om zichzelf en haar familiegeschiedenis beter te begrijpen en patronen te doorbreken.

Ik merk in mijn eigen werk een sterke neiging om wanen te benaderen als iets wat er beter niet was geweest. Iets waarvan je als behandelaar, vriendelijk en begripvol, iemand in een psychose helpt los uit te komen. Maar Brenda onderzoekt zelf wat maakt dat ze specifiek déze wanen heeft en niet andere. Hoewel de timing van dat onderzoek me cruciaal lijkt, vind ik dit een belangrijk perspectief om in een behandelrelatie oog voor te hebben.

Ik ben benieuwd: is het gebruikelijk als hulpverlener om hier ergens in het therapeutische proces aandacht aan te besteden? En is dat uit ervaring helpend?

Wil jij het boek ook lezen? Kan je het lenen of tweedehands kopen?
Koop het boek anders via deze affiliatelinks naar bol of Libris. Via Libris steun je bovendien locale boekhandels.

Samenvatting van het boek “Tussen waan en zin”

‘Tussen waan en zin’ is een persoonlijk en confronterend boek waarin Brenda Froyen beschrijft hoe zij na jaren van stabiliteit opnieuw een psychose doormaakt. Het boek vormt een vervolg op haar eerdere werk Kortsluiting in mijn hoofd en laat zien hoe ontwrichtend een psychose niet alleen voor de persoon zelf is, maar ook voor familie, vrienden en hulpverleners.

Froyen beschrijft hoe ze in 2023 opnieuw terechtkomt in een stroom van wanen, intense onrust en impulsieve dadendrang. Tijdens die periode wordt ze meerdere keren gedwongen opgenomen. Ze schrijft openhartig over ervaringen met dwangmaatregelen, zoals isolatie en fixatie, en over gevoelens van vernedering en machteloosheid binnen de psychiatrische zorg. Het boek is daardoor niet alleen een persoonlijk verslag, maar ook een scherpe kritiek op delen van de geestelijke gezondheidszorg waarin volgens haar te snel naar controle, medicatie en dwang wordt gegrepen.

Tegelijkertijd probeert Froyen nuance aan te brengen. Ze beschrijft ook hulpverleners die haar juist steun, menselijkheid en veiligheid boden. Daardoor wordt het boek geen simpele aanklacht, maar eerder een pleidooi voor meer traumasensitieve, humane en herstelgerichte psychiatrie. Een belangrijk thema is de relatie tussen trauma en psychose: Froyen onderzoekt hoe oude pijn, familiegeschiedenis en onverwerkte ervaringen tijdens een psychose kunnen terugkeren in vervormde of symbolische vorm.

Daarnaast gaat het boek over schaamte, sociale isolatie en de vraag wat “werkelijkheid” eigenlijk betekent wanneer iemand psychotische ervaringen heeft. Froyen probeert haar wanen niet alleen als symptomen te beschrijven, maar ook als ervaringen die voor haarzelf betekenis droegen. Daarmee verzet ze zich tegen het idee dat psychose puur “zinloos” of uitsluitend biologisch verklaarbaar zou zijn. [Afleiding] Dat verklaart waarschijnlijk ook de titel Tussen waan en zin: het boek beweegt voortdurend tussen psychische ontregeling en de zoektocht naar betekenis daarin.

Het boek kreeg extra lading doordat het postuum verscheen. Brenda Froyen leverde het definitieve manuscript kort voor haar overlijden in 2024 in bij de uitgeverij. Daardoor leest het voor veel lezers ook als een persoonlijk testament over psychiatrie, menswaardigheid en herstel.

Staat het boek “Tussen waan en zin” op storytel?

Een groot gedeelte van de boeken die ik deel, heb ik via Storytel als luisterboek geluisterd. Het is een fijne app voor luisterboeken en e-books. Je betaalt een laag vast maandbedrag, wat je toegang geeft tot heel veel Nederlandse en Engelse boeken (en andere talen). Dit maakt het een betaalbaar alternatief voor het kopen van boeken. Lees hier mijn review van Storytel.

Dit boek is beschikbaar op Storytel op het moment dat deze blog is geschreven.

Probeer Storytel nu zelf uit tijdens de gratis proefperiode door op de onderstaande banner te klikken.